Latin Texts of Virtues, Vices, and Proverbs
For your Skits you may choose from the countless EXEMPLA
of VIRTUE and VICE in Greek and Roman mythology, especially from those
in the Metamorphoses of Ovid, or from Roman History, especially
authors like Livy.
For the text of Livy's History of Rome in Latin and
English see:
http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?lookup=Liv.+1.1
For the text of Ovid's Metamorphoses in Latin and English
see
http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus:abo:phi,0959,00
Livy is an excellent source for EXEMPLA of VIRTUE and VICE if you wish
to base your Skit upon an episode in Roman history. In his Preface
to the Ab Urbe Condita, Livy expresses well that Roman predilection
for teaching through examples. Teaching is this manner is the
purpose of this great work. Teams preparing for the Senior Probatio should
read and study the interlinear translation of this whole passage and be
responsible for the Latin of Sections 9 and 10 (indicated below in bold
face). Teams for the Junior Probatio should study the translation
of Sections 9 and 10.
T. Livi Ab Urbe Condita, Praefatio 6-13
quae ante conditam condendamue urbem poeticis magis decora
fabulis quam
What was handed down before the city was founded or
was to be founded more
suitable or stories
incorruptis rerum gestarum monumentis traduntur, ea nec
adfirmare nec refellere
than for the unsullied monuments of history, neither
to affirm or to refute
in animo est. [7] datur haec uenia antiquitati ut
miscendo humana diuinis
is my intention. [7]This fault is granted to
antiquity that by mixing human things with
primordia urbium augustiora faciat; et si cui populo licere
oportet consecrare
divine it might make the origins of cities grander;
and if one must allow any people
origines suas et ad deos referre auctores, ea belli gloria
est populo Romano ut cum
to regard its origins as divine and to refers to the
gods as its creators, the glory in war
suum conditorisque sui parentem Martem potissimum ferat,
tam et hoc gentes
of the Roman people is such that when it strongly considers
Mars its own and its
humanae patiantur aequo animo quam imperium patiuntur.
[8] sed haec et his
founders father, even the nations of the world endure
this with as calm mind
similia utcumque animaduersa aut existimata erunt haud
in magno equidem
as they endure its rule. [8] But these and similar
matters, however they are perceived
ponam discrimine: [9] ad illa mihi pro se quisque
acriter intendat animum, quae
and interpreted is not indeed of great import to me:
[9] What is important to me is
uita, qui mores fuerint, per quos uiros quibusque artibus
domi militiaeque et
each person carefully pay attention to what the
life was, what the customs were
partum et auctum imperium sit; labente deinde paulatim
disciplina uelut
through what men and with what skills at peace and
at war this rule was born and grew;
desidentes primo mores sequatur animo, deinde ut magis
magisque lapsi sint, tum
finally, with discipline gradually decaying,
let him follow with his mind the morals
ire coeperint praecipites, donec ad haec tempora quibus
nec uitia nostra nec remedia
at first slothful, then how they are more and more
fallend, then begin to plunge
pati possumus peruentum est. [10] hoc illud praecipue
in cognitione rerum salubre
headlong up to these days in which neither our vices
nor their remedies we can bear.
ac frugiferum. omnis te exempli documenta in inlustri
posita monumento intueri;
[10] this is that especially wholesome and
productive thing in the study of history, that
you gaze upon the documents of
every example placed upon a prominent monument;
inde tibi tuaeque rei publicae quod imitere capias,
inde foedum inceptu foedum
from which you may choose for yourself and your
country what to imitate, [and]
what to avoid as foul at the outset and as foul at
the outcome.
exitu quod uites. [11] ceterum aut me amor negotii
suscepti fallit, aut nulla unquam
[11] But either love of the task undertaken deceives
me or never was any state
res publica nec maior nec sanctior nec bonis exemplis
ditior fuit, nec in quam
either greater nor more virtuous nor with excellent
examples richer, nor into any
[ciuitatem] tam serae auaritia luxuriaque immigrauerint,
nec ubi tantus ac tam diu
state did greed and luxury arrive so late, nor where
so much and for so long honor
paupertati ac parsimoniae honos fuerit. [12] adeo quanto
rerum minus, tanto minus
was there honor in poverty and frugality. [12] Thus
to the extent that there was less wealth,
cupiditatis erat: nuper diuitiae auaritiam et abundantes
uoluptates desiderium per
there was less greed: lately riches have brought
in avarice, and large appetites have
luxum atque libidinem pereundi perdendique omnia inuexere.
sed querellae, ne
brought in luxury and the lust for destruction and
for ruination of everything. But let
tum quidem gratae futurae cum forsitan necessariae erunt,
ab initio certe tantae
criticism, not to be agreeable even then when
perhaps necessary , from the beginning
ordiendae rei absint: [13] cum bonis potius ominibus uotisque
et precationibus
surely of so great an undertake be absent. [13] With
good omens, instead, and promises
deorum dearumque, si, ut poetis, nobis quoque mos esset,
libentius inciperemus, ut
and prayers to the gods and godesses, if as to poets
so also to us it be the custom, we would
orsis tantum operis successus prosperos darent.
begin more pleasantly, that to the beginnings of so
great a work they grant prosperous results.
Elenchus Virtutum et Vitiorum/List of Virtues and Vices
Virtutes
One of the "virtues" of learning this list is to revue the declension
of Latin nouns. Here is a list of nominative and genitive endings
found in the following list of abstract nouns. Both the Junior and
Senior Probatio Teams should learn these endings so as to be able to give
the appropriate case forms of the Virtues and Vices in this list:
|
Nominative
|
Genitive |
Example
Nominative |
Example
Genitive |
| -(i)tas |
-(i)tatis |
gravitas, |
gravitatis |
| -atio |
-ationis |
consolatio, |
consolationis |
| -es |
-ei |
spes, |
spei |
| -ia |
-iae |
copia, |
copiae |
| -io |
-ionis |
religio, |
religionis |
| -or |
-oris |
pudor, |
pudoris |
| -os |
-oris |
mos, |
moris |
| -tia |
-tiae |
clementia, |
clementiae |
| -tudo |
-tudinis |
fortitudo, |
fortitudinis |
| -us |
-oris |
facinus, |
facinoris |
| -us |
-us |
consensus, |
consensus |
| -us |
-utis |
salus, |
salutis |
| -(u)um |
-(u)i |
ingenuum, |
ingenui |
aequanimitas
amicitia
amor
auctoritas
benevolentia
caritas
castitas
clementia
concordia
consensus
consolatio
constantia
copia
decus
dignitas
diligentia
fama
fides/fidelitas
fortitudo
fraternitas
generositas
gloria
gratia
gravitas
habilitas
honestas
humanitas
humilitas
ingenuum
iustitia
labor
liberalitas
loquentia
magnanimitas
mansuetudo
mos maiorum
negotium
nobilitas
officium
parsimonia
paupertas
pertinacia
pietas
probitas
prudentia
pudicitia
pudor (= pudicitia, modestia)
pulchritudo
religio
Romanitas
salus
salubritas
sapientia
scientia
serenitas
simplicitas
sobrietas
societas
sollicitudo
spes
suavitas
suaviloquentia
temperantia
veritas
virtus
voluptas?
Vitia
One of the curiosities of language is that words tend to acquire pejorative
meanings. Some of the following vitia, therefore, are virtues transformed
into vices, e.g. voluptas, gloria, and parsimonia (which usually
meant "frugality" in Latin, not the negative "parsimony" of English).
More rarely, some Latin words have lost their negative connotations and
taken on positive meanings in their English derivatives, e.g., Latin rigor
. You should find English derivatives of most of these virtues and
vices, but study carefully the English meaning. It will not always
be that of the Latin!
admissum
ambitio
audacia
avaritia
contagio
contumelia
cupiditas
crudelitas
dedecus
desidia
desperatio
discordia
divitiae
edacitas
facinus
furor
furtum
gloria/gloriatio (= vanitas, iactatio, ostentatio)
heluatio
iactatio
ignavia
ignominia
imprudentia
impudicitia
inconstantia
ineptiae (plural, ineptiarum)
infamia
inopia
ira
lis, litis
loquacitas
luxuria
magniloquentia
malevolentia
malignitas
malitia
mendacium/ mendacia
metus
novae res
ostentatio
peccatum
probrum
pudor (= probrum, turpitudo, infamia, dedecus, ignominia)
rigor
scelus
stultitia
stultiloquentia
stupiditas
stupor
stuprum
superbia
temeritas
turpitudo
vanitas
varietas
voluptas
Models for the Skits: combining Virtue or Vice, Exemplum, Proverb:
The Format of the Skit will allow for great variety. As in the past
it will be judged on conception, execution, costume, and adherence to the
time restriction of 4 minutes plus 30 seconds to get on stage and 30 seconds
to get off. If there is a script, it should be given
to the Judges in advance. This year we will have, in addition, a
particular format for the presentation of the theme of Roman Proverbial
Virtue and Vice. This format has three parts:
A) Indicate a Latin word for a Virtue or a Vice on a placard or orally
; B) Demonstrate that Virtue or Vice by acting out an Exemplum of it found
either in Mythology or in Roman History; C) Conclude the Skit with
the presentation on a placard or orally a Latin Proverb that seems appropriate
to the Exemplum. Here are four samples which could serve as models:
1) Vitium: Gloria aut Superbia
Exemplum: Niobe's Pride, leading to the death of her 14 children
(Ovid, Metamorphoses)
Proverb: Humilis nec alte cadere nec grauiter potest.
(or: Paucorum improbitas est multorum calamitas.)
2) Virtus: Nobilitas
Exemplum: Death of Cleopatra (see Horace, Ode I.
37)
Proverb: Homo semper aliud, fortuna aliud cogitat.
(or: Caue quicquam incipias, quod paeniteat postea.)
(or: Medicina calamitatis est aequanimitas.)
3) Virtus: Honestas/Fides
Exemplum: Marcus Atilius Regulus (see Horace, Ode 3.
5)
Proverb: Honos honestum decorat, inhonestum notat.
(or: Cum se ipse uincit sapiens minime uincitur.)
4) Virtue: Fortitudo
Exemplum: Aeneas during the Fall of Troy (see Vergil, Aeneid
II)
Proverb: Una salus victis nullam sperare salutem (Aeneid II.354)
(or: desines timere si sperare desieris. Seneca, Letters
5.7)
For the Skits you have complete freedom of choice as to Virtue, Vice, Example,
and Proverb. The following proverbs are merely suggestions:
A Selection of Proverbs from Publilius Syrus (for the full collection,
see the UVM Classics Department Web page, clicking on Publilius Syrus)
Ab alio expectes, alteri quod feceris.
Amici uitia si feras facias tua.
Amans iratus multa mentitur sibi.
Auarus ipse miseriae causa est suae.
Amans quid cupiat scit, quid sapiat non uidet.
Aliena nobis, nostra plus aliis placent.
Amare iuueni fructus est, crimen seni.
Amoris uulnus idem sanat, qui facit.
Amans ita ut fax agitando ardescit magis.
Animo imperabit sapiens, stultus seruiet.
Amico firmo nihil emi melius potest.
Auarus animus nullo satiatur lucro.
Beneficium dare qui nescit, iniuste petit.
Blanditia, non imperio fit dulcis Venus.
Bona opinio hominum tutior pecunia est.
Bis uincit qui se uincit in uictoria.
Bene dormit, qui non sentit, quam male dormiat.
Bona causa nullum iudicem uerebitur.
Bonus uir nemo est nisi qui bonus est omnibus.
Cito ignominia fit superbi gloria.
Consilio melius uincas quam iracundia.
Cuiuis dolori remedium est patientia.
Comes facundus in uia pro uehiculo est.
Cito inproborum laeta ad perniciem cadunt.
Caue quicquam incipias, quod paeniteat postea.
Cum se ipse uincit sapiens minime uincitur.
Crebro ignoscendo facies de stulto improbum.
Cui plus licet quam par est plus uult quam licet.
Discipulus est prioris posterior dies.
Discordia fit carior concordia.
Ducis in consilio posita est uirtus militum.
Deliberando discitur sapientia.
Deliberando saepe perit occasio.
Etiam in peccato recte praestatur fides.
Ex uitio alterius sapiens emendat suum.
Effugere cupiditatem regnum est uincere.
Etiam capillus unus habet umbram suam.
Excelsis multo facilius casus nocet.
Fortunam citius reperias quam retineas.
Fortuna nimium quem fouet stultum facit.
Fidem qui perdit, nihil pote ultra perdere.
Frustra, cum ad senectam uentum est, repetas adulescentiam.
Feras difficilia ut facilia perferas.
Fortuna uitrea est: tum cum splendet frangitur.
Famulatur dominus, ubi timet quibus imperat.
Grauius malum omne est, quod sub aspectu latet.
Grauissimum est imperium consuetudinis.
Habet in aduersis auxilia, qui in secundis commodat.
Homo semper aliud, fortuna aliud cogitat.
Heredis fletus sub persona risus est.
Honos honestum decorat, inhonestum notat.
Humilis nec alte cadere nec grauiter potest.
Inopi beneficium bis dat, qui dat celeriter
Inritare est calamitatem, cum te felicem uoces.
Ita amicum habeas, posse ut facile fieri hunc inimicum putes.
Iniuriarum remedium est obliuio.
Iracundiam qui uincit, hostem superat maximum.
In iudicando criminosa est celeritas.
In rebus dubiis plurimi est audacia.
In uenere semper dulcis est dementia.
Ibi semper est uictoria, ubi concordia est.
Iter est, quacumque dat prior uestigium.
Ibi pote ualere populus, ubi leges ualent.
Laus noua nisi oritur etiam uetus amittitur.
Leuis est fortuna: cito reposcit quod dedit.
Lucrum sine damno alterius fieri non potest.
Legem nocens ueretur, fortunam innocens.
Locis remotis qui latet, lex est sibi.
Metus cum uenit, rarum habet somnus locum.
Male uiuunt, qui se semper uicturos putant.
Medicina calamitatis est aequanimitas.
Multa ignoscendo fit potens potentior.
Malum est consilium, quod mutari non potest.
Monere non punire stultitiam decet.
Malum ne alienum feceris tuum gaudium.
Numquam periclum sine periclo uincitur.
Non turpis est cicatrix quam uirtus parit.
Numquam ubi diu fuit ignis defecit uapor.
Necesse est minima maximorum esse initia.
Non nouit uirtus calamitati cedere.
Necessitati quodlibet telum utile est.
Non semper aurem facilem habet Felicitas.
Nihil non aut lenit aut domat diuturnitas.
O uitam misero longam, felici breuem!
Pudor doceri non potest, nasci potest.
Paucorum improbitas est multorum calamitas.
Perpetuo uincit qui utitur clementia.
Plures amicos mensa quam mens concipit.
Qui timet amicum, amicus ut timeat, docet.
Quod uult habet qui uelle quod satis est potest.
Rei nulli prodest mora nisi iracundiae.
Suadere primum, dein corrigere beniuoli est.
Stulti timent fortunam, sapientes ferunt.
Stultum est queri de aduersis, ubi culpa est tua.
Spina etiam grata est, ex qua spectatur rosa.
Seditio ciuium hostium est occasio.
Taciturnitas stulto homini pro sapientia est.
Verum est, quod pro salute fit mendacium.
Virum bonum natura, non ordo facit.
Virtutis omnis impedimentum est timor.
Velox consilium sequitur poenitentia.
Proverbs from the Letters of Seneca:
multa bona nostra nobis nocent (5.9)
desines timere si sperare desieris (5.7)
infirmi animi est pati non posse divitias (4.6)
sibi quisque dat mores, ministeria casus assignat (47.15)
non continuo sibi vivit, qui nemini (55.5)
brevissima ad divitias per contemptum divitiarum via est (62.3)
felicissimum esse cui felicitate non opus est (90.34)
o quam inimica nobis sunt vota nostrorum! (60.1)
primum bonum esse non nasci, secundum citius mori
Miscellaneous Proverbs:
Ars longa, vita brevis est (Hippocrates, apud Seneca)
Audentes Fortuna iuvat. (Vergil, AeneidX.284)
Bis dat qui cito dat (Publilius Syrus, variant)
Cedant arma togae. (Cicero)
De gustibus non est disputandum.
Fertilior seges est alienis semper in agris. (Ovid)
Fortuna multis dat nimis, satis nulli. (Martial)
Gloriam qui spreverit veram habet. (Livy)
Nemo malus felix. (Juvenal)
Nihil recte sine exemplo docetur aut discitur. (Columella)
Nil mortalibus ardui est. (Horace)
Non omnes qui habent citharam sunt citharoedi. (Varro)
Omnia mutantur, nos et mutamur in illis.
Pietas fundamentum omnium virtutum. (Cicero)
Piger sibi obstat. (Seneca)
Quidquid agas, prudenter age, sed respice finem!
Sed quis custodiet ipsos custodes? (Juvenal)
Semper fidelis. (Motto, U.S. Marines)
Si vis amari, ama. (Seneca)
Tempore felici multi numerantur amici. (Medieval maxim)
Vox audita perit, littera scripta manet.