Latin Texts of Virtues, Vices, and Proverbs

For your Skits  you may  choose from the countless EXEMPLA of VIRTUE and VICE in Greek and Roman mythology, especially from those in the Metamorphoses of Ovid, or from Roman History, especially authors like Livy.

For the text of Livy's History of Rome  in Latin and English see:
http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?lookup=Liv.+1.1

For the text of Ovid's Metamorphoses  in Latin and English see
http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus:abo:phi,0959,00

Livy is an excellent source for EXEMPLA of VIRTUE and VICE if you wish to base your Skit upon an episode in Roman history.  In his Preface to the Ab Urbe Condita, Livy expresses well that Roman predilection for teaching through examples.  Teaching is this manner  is the purpose of this great work. Teams preparing for the Senior Probatio should read and study the interlinear translation of this whole passage and be responsible for the Latin of Sections 9 and 10 (indicated below in bold face).   Teams for the Junior Probatio should study the translation of Sections 9 and 10.

T. Livi Ab Urbe Condita, Praefatio 6-13

quae ante conditam condendamue urbem poeticis magis decora fabulis quam

What was handed down before the city was founded or was to be founded more
    suitable or stories

incorruptis rerum gestarum monumentis traduntur, ea nec adfirmare nec refellere

than for the unsullied monuments of history, neither to affirm or to refute

in animo est.  [7] datur haec uenia antiquitati ut miscendo humana diuinis

is my intention.  [7]This fault is granted to antiquity that by mixing human things with

primordia urbium augustiora faciat; et si cui populo licere oportet consecrare

divine it might make the origins of cities grander;  and if one must allow any people

origines suas et ad deos referre auctores, ea belli gloria est populo Romano ut cum

to regard its origins as divine and to refers to the gods as its creators, the glory in war

suum conditorisque sui parentem Martem potissimum ferat, tam et hoc gentes

of the Roman people is such that when it strongly considers Mars its own and its

humanae patiantur aequo animo quam imperium patiuntur. [8] sed haec et his

founders father, even the nations of the world endure this with as calm mind

similia utcumque animaduersa aut existimata erunt haud in magno equidem

as they endure its rule.  [8] But these and similar matters, however they are perceived

 ponam discrimine: [9] ad illa mihi pro se quisque acriter intendat animum, quae

and interpreted is not indeed of great import to me:  [9] What is important to me is

uita, qui mores fuerint, per quos uiros quibusque artibus domi militiaeque et

each person carefully pay attention to what the life was,  what the customs were

partum et auctum imperium sit; labente deinde paulatim disciplina uelut

through what men and with what skills at peace and at war  this rule was born and grew;

desidentes primo mores sequatur animo, deinde ut magis magisque lapsi sint, tum

finally, with discipline gradually decaying,  let him follow with his mind the morals

ire coeperint praecipites, donec ad haec tempora quibus nec uitia nostra nec remedia

at first slothful, then how they are more and more fallend, then begin to plunge

pati possumus peruentum est. [10] hoc illud praecipue in cognitione rerum salubre

headlong up to these days in which neither our vices nor their remedies we can bear.

ac frugiferum. omnis te exempli documenta in inlustri posita monumento intueri;

[10]  this is that especially wholesome and productive thing in the study of history, that

    you gaze upon the documents of every example placed upon a prominent monument;

inde tibi tuaeque rei publicae quod imitere capias, inde foedum inceptu foedum

from which you may choose for yourself and your country what to imitate, [and]

what to avoid as foul at the outset and as foul at the outcome.

exitu quod uites. [11] ceterum aut me amor negotii suscepti fallit, aut nulla unquam

[11]  But either love of the task undertaken deceives me or never was any state

res publica nec maior nec sanctior nec bonis exemplis ditior fuit, nec in quam

either greater nor more virtuous nor with excellent examples richer, nor into any

[ciuitatem] tam serae auaritia luxuriaque immigrauerint, nec ubi tantus ac tam diu

state did greed and luxury arrive so late, nor where so much and for so long honor

paupertati ac parsimoniae honos fuerit. [12] adeo quanto rerum minus, tanto minus

was there honor in poverty and frugality. [12] Thus to the extent that there was less wealth,

cupiditatis erat: nuper diuitiae auaritiam et abundantes uoluptates desiderium per

there was less greed:  lately riches have brought in avarice, and large appetites have

luxum atque libidinem pereundi perdendique omnia inuexere. sed querellae, ne

brought in luxury and the lust for destruction and for ruination of everything.  But let

tum quidem gratae futurae cum forsitan necessariae erunt, ab initio certe tantae

criticism, not  to be agreeable even then when perhaps necessary , from the beginning

ordiendae rei absint: [13] cum bonis potius ominibus uotisque et precationibus

surely of so great an undertake be absent. [13] With good omens, instead, and promises

deorum dearumque, si, ut poetis, nobis quoque mos esset, libentius inciperemus, ut

and prayers to the gods and godesses, if as to poets so also to us it be the custom, we would

orsis tantum operis successus prosperos darent.

begin more pleasantly, that to the beginnings of so great a work they grant prosperous results.
 
 

Elenchus Virtutum et Vitiorum/List of Virtues and Vices

Virtutes

One of the "virtues" of learning this list is to revue the declension of Latin nouns.  Here is a list of nominative and genitive endings found in the following list of abstract nouns.  Both the Junior and Senior Probatio Teams should learn these endings so as to be able to give the appropriate case forms of the Virtues and Vices in this list:

Nominative
Genitive  Example
Nominative
Example
Genitive
-(i)tas  -(i)tatis  gravitas, gravitatis
-atio  -ationis  consolatio, consolationis
-es  -ei  spes, spei
-ia  -iae  copia, copiae
-io  -ionis  religio, religionis
-or  -oris  pudor, pudoris
-os  -oris  mos, moris
-tia  -tiae  clementia, clementiae
-tudo  -tudinis  fortitudo, fortitudinis
-us  -oris  facinus, facinoris
-us  -us  consensus, consensus
-us  -utis  salus, salutis
-(u)um  -(u)i  ingenuum, ingenui

aequanimitas
amicitia
amor
auctoritas
benevolentia
caritas
castitas
clementia
concordia
consensus
consolatio
constantia
copia
decus
dignitas
diligentia
fama
fides/fidelitas
fortitudo
fraternitas
generositas
gloria
gratia
gravitas
habilitas
honestas
humanitas
humilitas
ingenuum
iustitia
labor
liberalitas
loquentia
magnanimitas
mansuetudo
mos maiorum
negotium
nobilitas
officium
parsimonia
paupertas
pertinacia
pietas
probitas
prudentia
pudicitia
pudor (= pudicitia, modestia)
pulchritudo
religio
Romanitas
salus
salubritas
sapientia
scientia
serenitas
simplicitas
sobrietas
societas
sollicitudo
spes
suavitas
suaviloquentia
temperantia
veritas
virtus
voluptas?

Vitia

One of the curiosities of language is that words tend to acquire pejorative meanings.  Some of the following vitia, therefore, are virtues transformed into vices, e.g. voluptas, gloria, and parsimonia  (which usually meant "frugality" in Latin, not the negative "parsimony" of English).  More rarely, some Latin words have lost their negative connotations and taken on positive meanings in their English derivatives, e.g., Latin rigor .  You should find English derivatives of most of these virtues and vices, but study carefully the English meaning.  It will not always be that of the Latin!

admissum
ambitio
audacia
avaritia
contagio
contumelia
cupiditas
crudelitas
dedecus
desidia
desperatio
discordia
divitiae
edacitas
facinus
furor
furtum
gloria/gloriatio (= vanitas, iactatio, ostentatio)
heluatio
iactatio
ignavia
ignominia
imprudentia
impudicitia
inconstantia
ineptiae (plural, ineptiarum)
infamia
inopia
ira
lis, litis
loquacitas
luxuria
magniloquentia
malevolentia
malignitas
malitia
mendacium/ mendacia
metus
novae res
ostentatio
peccatum
probrum
pudor (= probrum, turpitudo, infamia, dedecus, ignominia)
rigor
scelus
stultitia
stultiloquentia
stupiditas
stupor
stuprum
superbia
temeritas
turpitudo
vanitas
varietas
voluptas
 
 

Models for the Skits:  combining Virtue or Vice, Exemplum, Proverb:

The Format of the Skit will allow for great variety.  As in the past it will be judged on conception, execution, costume, and adherence to the time restriction of 4 minutes plus 30 seconds to get on stage and 30 seconds to get off.    If there is a script, it should be given to the Judges in advance.  This year we will have, in addition, a particular format  for the presentation of the theme of Roman Proverbial Virtue and Vice.  This format has three parts:

A) Indicate a Latin word for a Virtue or a Vice on a placard or orally  ; B) Demonstrate that Virtue or Vice by acting out an Exemplum of it found either in Mythology or in Roman History;  C) Conclude the Skit with the presentation on a placard or orally a Latin Proverb that seems appropriate to the Exemplum.  Here are four samples which could serve as models:

1)  Vitium: Gloria aut Superbia
Exemplum:  Niobe's Pride, leading to the death of her 14 children (Ovid, Metamorphoses)
Proverb: Humilis nec alte cadere nec grauiter potest.
 (or:  Paucorum improbitas est multorum calamitas.)
 

2)  Virtus:  Nobilitas
Exemplum:  Death of Cleopatra (see Horace, Ode  I.  37)
Proverb: Homo semper aliud, fortuna aliud cogitat.
 (or: Caue quicquam incipias, quod paeniteat postea.)
 (or: Medicina calamitatis est aequanimitas.)

3)  Virtus:  Honestas/Fides
Exemplum:  Marcus Atilius Regulus (see Horace, Ode  3. 5)
Proverb: Honos honestum decorat, inhonestum notat.
  (or:  Cum se ipse uincit sapiens minime uincitur.)

4)  Virtue:  Fortitudo
Exemplum:  Aeneas during the Fall of Troy (see Vergil, Aeneid II)
Proverb:  Una salus victis nullam sperare salutem (Aeneid II.354)
 (or: desines timere si sperare desieris.  Seneca, Letters 5.7)
 
 

For the Skits you have complete freedom of choice as to Virtue, Vice, Example, and Proverb.  The following  proverbs are merely suggestions:

 A Selection of Proverbs from Publilius Syrus (for the full collection, see the UVM Classics Department Web page, clicking on Publilius Syrus)

Ab alio expectes, alteri quod feceris.
Amici uitia si feras facias tua.
Amans iratus multa mentitur sibi.
Auarus ipse miseriae causa est suae.
Amans quid cupiat scit, quid sapiat non uidet.
Aliena nobis, nostra plus aliis placent.
Amare iuueni fructus est, crimen seni.
Amoris uulnus idem sanat, qui facit.
Amans ita ut fax agitando ardescit magis.
Animo imperabit sapiens, stultus seruiet.
Amico firmo nihil emi melius potest.
Auarus animus nullo satiatur lucro.
Beneficium dare qui nescit, iniuste petit.
Blanditia, non imperio fit dulcis Venus.
Bona opinio hominum tutior pecunia est.
Bis uincit qui se uincit in uictoria.
Bene dormit, qui non sentit, quam male dormiat.
Bona causa nullum iudicem uerebitur.
Bonus uir nemo est nisi qui bonus est omnibus.
Cito ignominia fit superbi gloria.
Consilio melius uincas quam iracundia.
Cuiuis dolori remedium est patientia.
Comes facundus in uia pro uehiculo est.
Cito inproborum laeta ad perniciem cadunt.
Caue quicquam incipias, quod paeniteat postea.
Cum se ipse uincit sapiens minime uincitur.
Crebro ignoscendo facies de stulto improbum.
Cui plus licet quam par est plus uult quam licet.
Discipulus est prioris posterior dies.
Discordia fit carior concordia.
Ducis in consilio posita est uirtus militum.
Deliberando discitur sapientia.
Deliberando saepe perit occasio.
Etiam in peccato recte praestatur fides.
Ex uitio alterius sapiens emendat suum.
Effugere cupiditatem regnum est uincere.
Etiam capillus unus habet umbram suam.
Excelsis multo facilius casus nocet.
Fortunam citius reperias quam retineas.
Fortuna nimium quem fouet stultum facit.
Fidem qui perdit, nihil pote ultra perdere.
Frustra, cum ad senectam uentum est, repetas adulescentiam.
Feras difficilia ut facilia perferas.
Fortuna uitrea est: tum cum splendet frangitur.
Famulatur dominus, ubi timet quibus imperat.
Grauius malum omne est, quod sub aspectu latet.
Grauissimum est imperium consuetudinis.
Habet in aduersis auxilia, qui in secundis commodat.
Homo semper aliud, fortuna aliud cogitat.
Heredis fletus sub persona risus est.
Honos honestum decorat, inhonestum notat.
Humilis nec alte cadere nec grauiter potest.
Inopi beneficium bis dat, qui dat celeriter
Inritare est calamitatem, cum te felicem uoces.
Ita amicum habeas, posse ut facile fieri hunc inimicum putes.
Iniuriarum remedium est obliuio.
Iracundiam qui uincit, hostem superat maximum.
In iudicando criminosa est celeritas.
In rebus dubiis plurimi est audacia.
In uenere semper dulcis est dementia.
Ibi semper est uictoria, ubi concordia est.
Iter est, quacumque dat prior uestigium.
Ibi pote ualere populus, ubi leges ualent.
Laus noua nisi oritur etiam uetus amittitur.
Leuis est fortuna: cito reposcit quod dedit.
Lucrum sine damno alterius fieri non potest.
Legem nocens ueretur, fortunam innocens.
Locis remotis qui latet, lex est sibi.
Metus cum uenit, rarum habet somnus locum.
Male uiuunt, qui se semper uicturos putant.
Medicina calamitatis est aequanimitas.
Multa ignoscendo fit potens potentior.
Malum est consilium, quod mutari non potest.
Monere non punire stultitiam decet.
Malum ne alienum feceris tuum gaudium.
Numquam periclum sine periclo uincitur.
Non turpis est cicatrix quam uirtus parit.
Numquam ubi diu fuit ignis defecit uapor.
Necesse est minima maximorum esse initia.
Non nouit uirtus calamitati cedere.
Necessitati quodlibet telum utile est.
Non semper aurem facilem habet Felicitas.
Nihil non aut lenit aut domat diuturnitas.
O uitam misero longam, felici breuem!
Pudor doceri non potest, nasci potest.
Paucorum improbitas est multorum calamitas.
Perpetuo uincit qui utitur clementia.
Plures amicos mensa quam mens concipit.
Qui timet amicum, amicus ut timeat, docet.
Quod uult habet qui uelle quod satis est potest.
Rei nulli prodest mora nisi iracundiae.
Suadere primum, dein corrigere beniuoli est.
Stulti timent fortunam, sapientes ferunt.
Stultum est queri de aduersis, ubi culpa est tua.
Spina etiam grata est, ex qua spectatur rosa.
Seditio ciuium hostium est occasio.
Taciturnitas stulto homini pro sapientia est.
Verum est, quod pro salute fit mendacium.
Virum bonum natura, non ordo facit.
Virtutis omnis impedimentum est timor.
Velox consilium sequitur poenitentia.
 

 Proverbs from the Letters  of Seneca:

multa bona nostra nobis nocent (5.9)
desines timere si sperare desieris (5.7)
infirmi animi est pati non posse divitias (4.6)
sibi quisque dat mores, ministeria casus assignat (47.15)
non continuo sibi vivit, qui nemini (55.5)
brevissima ad divitias per contemptum divitiarum via est (62.3)
felicissimum esse cui felicitate non opus est (90.34)
o quam inimica nobis sunt vota nostrorum! (60.1)
primum bonum esse non nasci, secundum citius mori
 

Miscellaneous Proverbs:


Ars longa, vita brevis est (Hippocrates, apud Seneca)
Audentes Fortuna iuvat. (Vergil, AeneidX.284)
Bis dat qui cito dat (Publilius Syrus, variant)
Cedant arma togae.  (Cicero)
De gustibus non est disputandum.
Fertilior seges est alienis semper in agris.  (Ovid)
Fortuna multis dat nimis, satis nulli.  (Martial)
Gloriam qui spreverit veram habet. (Livy)
Nemo malus felix.  (Juvenal)
Nihil recte sine exemplo docetur aut discitur.  (Columella)
Nil mortalibus ardui est.  (Horace)
Non omnes qui habent citharam sunt citharoedi. (Varro)
Omnia mutantur, nos et mutamur in illis.
Pietas fundamentum omnium virtutum. (Cicero)
Piger sibi obstat.  (Seneca)
Quidquid agas, prudenter age, sed respice finem!
Sed quis custodiet ipsos custodes? (Juvenal)
Semper fidelis. (Motto, U.S. Marines)
Si vis amari, ama.  (Seneca)
Tempore felici multi numerantur amici. (Medieval maxim)
Vox audita perit, littera scripta manet.